وقتى بدين شناخت رسيديم كه يزيد در اين دوره از حياتش به گونهء عنان گسيخته در « بنى كلب » به سر مىبرده است ، به اين نتيجه مىرسيم كه رفتار وى بيش از آنچه در اخبار تاريخى آمده است خطرناك و به دور از اسلام بوده است . مورخان يادآور شده‌اند كه يزيد به شرب خمر معروف و شهره بود . با سگ‌ها و ميمون‌ها در محل دارالاماره بازى مىكرد و به احكام دينىتهاون روا مىداشت ، شطرنج‌بازى مىكرد و . . . « 1 » عبدالرحمن ابن خلدون در « مقدمه » تاريخ خود ( العبر ) مىنويسد : اما دربارهء حسين چه گويم ؛ وقتى كه فسق و انحراف يزيد بر همهء مردم دورانش آشكار شد ، پيروان اهل بيت پيغمبر ( ص ) در كوفه ، از حسين بن على ( ع ) درخواست كردند كه به كوفه برود و آنان در قيام عليه يزيد يارىاش كنند . « 2 » اين جملهء « ابن خلدون » كه مورّخان بسيارى آن را گزارش كرده‌اند ، شخصيت يزيد را كاملًا آشكار مىكند ، زيرا تا وقتى كه فساد و تباهى يك شخصيت به حدّ نهايى نرسد گفته نمىشود كه اوصاف قبيح او براى همه ثابت شده است . اگر از اسناد تاريخى دربارهء فساد و تباهى يزيد صرف‌نظر كنيم ، توجه به عملكرد سه سال و نيمه‌اش ، جاى ترديدى باقى نمىگذارد كه او انسانى هواپرست و فاسد بوده است و در صورتى كه امام حسين ( ع ) با وى بيعت مىكرد ، نتيجه‌اى جز امضاى نابودى ارزش‌هاى دينى و بردگى مردم چيزى در برنداشت . « ابن خلدون » همچنين مىنويسد : حسين احساس كرد كه خروج بر يزيد [ و مبارزه با او ] به جهت فاسق بودنش متعيّن است مخصوصاً براى كسى كه داراى توانايى براى قيام باشد و او دربارهء خود ، اين شايستگى و قدرت را مىديد . « 3 »

--> ( 1 ) - همان ، ص 242 . ( 2 ) - مقدمهء ابن خلدون ، ص 216 . ( 3 ) - همان .